terug

De Klimaattop – in een gebouw met een footprint

Op 26 oktober werd de Nationale Klimaattop gehouden in Rotterdam. De locatie voor dit bijzondere evenement was de Van Nelle Fabriek. Neerlands trots op de Unesco Werelderfgoedlijst en, volgens Wikipedia, het voornaamste industriële monument van Nederland. Climate Neutral Group berekende in opdracht van het Ministerie van I en M de CO2-footprint van de Van Nelle fabriek.

Een gebouw met een footprint – letterlijk en figuurlijk!
Het gebouw is ontworpen door het architectenbureau Brinkman & Van der Vlugt in de stijl van Het Nieuwe Bouwen. Het gebruik van het glas in de gevel is kenmerkend voor de uitstraling en behoorlijk van invloed op de energieprestatie van het gebouw. In het ontwerp is gekozen voor de toepassing van hetzelfde glas als dat in de tuinbouw voor kassen werd gebruikt. Standaardmaten, in grote hoeveelheden geproduceerd en daarmee goed(koop) te vervangen. Fijn als er eens een ruitje kapot gaat. En ruitjes… daarvan zijn er nogal wat.

De uitdaging van het verduurzamen van een monument
Het Van Nelle gebouw staat op de Unesco Werelderfgoedlijst. Het is onvervangbaar en dus van uitzonderlijk belang voor de wereld. Door zijn status wordt het gebouw als monument beschermd en zijn er restricties voor wat er aan het pand veranderd mag worden. Er zijn strenge regels, die de mogelijkheden tot verbetering van de energieprestatie van het gebouw zeer beperken.

Datacenter vertekent het beeld
In het gebouw is een datacenter gevestigd. Van datacenters is bekend dat zij bovenmatig veel energie gebruiken. Wanneer we het energieverbruik van dit datacenter meenemen in de berekeningen, vertekent deze de energieprestatie van het gebouw en scoort het pand in vergelijking met referentiegebouwen minder goed. Laten we echter het datacenter buiten beschouwing, dan blijkt het gebouw echter behoorlijk energiezuinig, in ieder geval wat het elektriciteitsgebruik betreft in vergelijking tot zijn ‘peers’.

Wensenlijst reductiemaatregelen is er al
Bij de meest recente renovatie is het “kantoor in een kantoor” concept toegepast en is als het ware een extra schil gecreëerd. Daardoor scoort het gebouw op gasgebruik gemiddeld. Kan er dan niets verbeterd worden? Natuurlijk wel. Door de tand des tijds zijn bepaalde installaties in de toekomst aan vervanging toe. Vervanging door duurzamere alternatieven staat dan hoog op de lijst van de gebouweigenaar. Dat gebeurt geleidelijk wat betekent dat de Van Nelle Fabriek logischerwijs voorlopig nog een CO2 footprint heeft.

Klimaatneutrale monumenten
Gebouwen met een monumentale status hebben deze status omdat zij voor onze samenleving van historische waarde zijn. Dat maakt het onderhoud prijzig. Onderhoud moet worden uitgevoerd door restauratiespecialisten, die gebruik maken van veelal authentieke technieken en materialen. Omdat het deskundig onderhoud van monumenten van historisch belang is voor onze samenleving, kon de eigenaar van een monument gebruik maken van fiscale aftrek bij onderhoudswerkzaamheden.

Kon… omdat deze regeling per 1 januari 2017 wordt beëindigd. Is dat wel verstandig? Want als monumenten van (inter)nationaal belang zijn, wil je dan niet als overheid dat je het goed onderhouden van deze monumenten stimuleert en daarmee ook invloed houdt? En in het verlengde daarvan: zou de energieprestatie van monumenten, waarbij er een dubbel maatschappelijk belang gediend wordt, niet juist ook ondersteund moeten worden?

Ook een discussie waard is of je van monumenten moet willen verlangen dat ze in technische zin klimaatneutraal worden gemaakt. Of is dit gewoonweg onhaalbaar, omdat de ingrepen indruisen tegen het historische verhaal dat deze gebouwen vertegenwoordigen?
Een oplossing hiervoor zou zijn om het energiegebruik van monumenten, dat elektriciteit groen wordt afgenomen en in Nederland opgewekt, en het gasverbruik met CO2 credits te compenseren. Voor die credits zou een nationaal fonds kunnen worden ingericht? En in de toekomst linken aan credits van Nederlandse bodem als de Nationale Koolstofmarkt een feit is. Hoe en wat? Wij denken graag over het realiseren van klimaatneutrale monumenten mee!